Aile Tür Adı Mı?
Aile kelimesini duyduğumda aklıma hemen annemin mutfakta yemek yaptığı, babamın gazeteyi okuduğu ve kardeşimin oyun oynadığı anlar gelir. Hani o klasik, bir araya gelince her şeyin yolunda olduğu ama aslında hiç de mükemmel olmayan aile sahneleri vardır ya… İşte, aileyi tanımlamak bana her zaman zor gelmiştir. Çünkü ben de, hepimiz gibi, bir ailenin parçasıyım ve her birinin farklı dinamikleri var. Ama son zamanlarda şunu fark ettim: Aile, yalnızca bir “ad” değil, daha derin ve karmaşık bir yapı.
Peki, “Aile tür adı mı?” sorusu gerçekten ne anlama geliyor? Yani, bir aileyi adlandırmak, gerçekten onların nasıl bir yapı oluşturduğunu tanımlamaya yetiyor mu?
Aile Türü: Sadece Bir Etiket Mi?
Ankara’da yaşıyorum, 25 yaşındayım ve günlerin büyük bir kısmını veriyle uğraşarak geçiriyorum. Hem okulda hem de iş hayatımda aile yapıları ve bunların toplumsal etkilerini incelemeye başladım. Ekonomi okuduğum için, istatistiklere daha çok yakın olduğumu kabul ediyorum. Ama verilerin insanları ne kadar yansıttığı konusunda zaman zaman şüphelerim oluyor.
Mesela, “aile türü” dediğimizde, çoğunlukla çok bilindik kategorilerden bahsediyoruz: çekirdek aile, geniş aile, tek ebeveynli aile… Bu kavramlar, bir şekilde toplumun genel yapısını yansıtsa da, her ailenin bu etiketlerle sınıflandırılması bence biraz yanıltıcı. Çünkü bazı ailelerde, mesela bir kişinin ailesi aslında anne ve baba kadar, büyükanne, büyükbaba ve amcalarla da yoğun bir bağ kurmuş olabiliyor.
Çocukluğumda da böyle bir aile yapısına sahiptik. Çekirdek aile olarak, annem, babam ve kardeşimle birlikte yaşıyorduk ama hafta sonları, büyükanne ve büyükbabamıza gittiğimizde ortam bambaşka olurdu. Çocukken “aile türü”nden bahsetmeyi hiç düşünmemiştim, o zamanlar sadece biz “büyük bir aileydik” diye düşünürdük.
Aile Tür Adı Ve Sosyo-Ekonomik Yapı
Veriler her zaman tek bir çözüm sunmaz. Ekonomi okuduğum yıllarda öğrendiğim bir şey vardı; “istediğiniz kadar güzel veriler toplayın, hikayeyi anlatmadıkça hiçbir anlamı yok”. Ben de kendi gözlemlerimle, etrafımdan duyduğum hikayelerle bu kavramı anlamaya çalışıyorum.
Örneğin, ekonomideki sınıf farklılıklarının aile türlerine yansıması çok belirgin. Bir arkadaşım var, Kızılay’da küçük bir ofisi olan girişimci bir adam. Kendisi, geleneksel çekirdek ailesinden bahsederken, ailesinin hala geniş bir yapıya sahip olduğundan ve buna göre davranış biçimlerinin şekillendiğinden bahsediyor. Bu geniş ailenin hem maddi hem de manevi destek sunduğu bir yapıya sahipler. Yani, birey olarak bir tercihleri var ama bu tercih, aslında içinde bulundukları çevreye ve ekonomik koşullara göre de şekilleniyor.
Tabii, bu bir istatistiksel olgu olmaktan çok, insan davranışlarının yansıması. Örneğin, geniş aileler, bazen dayanışmayı, yardımlaşmayı ve dayanıklılığı artırabilirken, çekirdek aile yapısının bireysel özgürlüğe daha fazla odaklandığı söylenebilir.
Aile Tür Adı: Çalışan Bir Genç Olarak Bakışım
Şu an iş hayatımda, farklı aile yapılarından gelen insanlarla sürekli iletişim halindeyim. Herkesin yaşadığı gerçeklik farklı ve bu da iş yapış biçimlerine yansıyor. Aile türünün iş hayatındaki etkilerini en çok bir arkadaşımda gözlemledim. Kendisi, yalnızca annesiyle yaşayan birisi ve bu durum onun işine daha çok odaklanmasına neden olmuş. Düşüncelerini çoğunlukla kendi başına almak zorunda kalıyor, çünkü yaşadığı aile yapısı, ona bağımsızlık kazandırmış. Öte yandan, aynı iş yerinde çalışan, 2 çocuklu ve eşiyle birlikte yaşayan bir arkadaşım ise, karar alırken ailevi sorumluluklarını ön planda tutuyor ve bu, onun iş tarzını da etkiliyor.
Sonuçta, aile türü sadece sosyal bir etiket olmaktan öteye gidiyor. İnsanların yaşam biçimlerine, dünyaya bakış açılarına ve toplumsal rollerine etkisi büyük. İnsanlar bu etiketleri bir şekilde üzerinde taşıyor, ancak aile türlerinin içerdiği dinamikler de o kadar karmaşık ki, bazen bu türleri belirlemek bile zorlaşıyor.
Aile Tür Adı Mı, Yoksa Bir Dinamik Mi?
Her şey bir etiketle tanımlanamaz. Ailelerin içinde yaşayan bireylerin kendi aralarındaki ilişki biçimleri, ekonomik koşullara, toplumsal normlara, kişisel tercihlere ve bazen de bir nesilden diğerine geçen değerler ve inançlarla şekillenir. Bu nedenle, aile türleriyle ilgili bir adlandırma yapmak, gerçek insan hikâyelerinin derinliklerine ulaşmak için çoğu zaman yetersiz kalır.
Verilerin arkasında hep bir insan hikâyesi olduğunu unutmayalım. İstatistiklere bakarak “şu kadar aile türü var” demek, çok genel bir tablonun ötesine geçmek zor olabilir. Ama o ailelerin içinde yaşanmışlıklar, kararlar, duygular var; bir de bunlar var. Aile, sadece bir etiket değil, bir yaşam biçimi, bir yolculuktur.